slider
slider
slider
slider

GENEZA NIEPODLEGŁOŚCI -11 LISTOPADA 1918

Proces przezwyciężania kryzysu Rzeczypospolitej w 18 wieku, ukoronowany konstytucją 3 Maja, został przekreślony w 1792 roku. Przeciwnicy reform zawiązali konfederację w Targowicy i wezwali na pomoc carycę Katarzynę II ,by siłą wymusiła rezygnację z nowatorskich rozwiązań.  Wkrótce Rosja i Prusy dokonały drugiego rozbioru Polski, próby ratowania niepodległości zakończyły się fiaskiem, w 1794 roku upadła Insurekcja kościuszkowska, a w raz z nią  Rzeczpospolita została wchłonięta przez trzech zaborców.

Mimo anihilacji państwowości, Polacy nie tracili nadziei, dzielnie walcząc u boku Napoleona i powołanych za jego zgodą w 1797 roku Legionach, sławiąc na cały świat bojowe zaangażowanie narodu polskiego. Gdy nadszedł kres francuskiego cesarza sprawa polska zaistniała na Kongresie Wiedeńskim gdzie dzięki ambasadorskim działaniom naszego patrona i przychylności cara Aleksandra I udało się powołać do życia Królestwo Kongresowe powiązane z Rosją unią personalną. Łamanie konstytucji i odkrycie spisku doprowadziło do wybuchu w 1830 roku powstania listopadowego.  Walczących czekał los emigranta, ci którzy zostali na terenach objętych powstaniem byli zsyłani w głąb lodowatej Syberii. Ponownie w latach 60 tegoż samego wieku podniesiono rękę na rosyjskiego okupanta, jednak i ta próba spaliła na panewce. Powstanie styczniowe usunęło w cień zwolenników krwawego zrywu ,a wyeksponowało pracę organiczną poprzez, którą starano się podnosić stan życia Polaków, budzić w nich narodową świadomość oraz zwalczać powszechny analfabetyzm.

Lata 80/90 XIX wieku były czasem kształtowania się nowoczesnych ruchów ideowych m.in. socjalistycznych oraz narodowych. Głównym działaczem  ruchu socjalistycznego, który „wysiadł na stacji niepodległość„ był Józef Piłsudski. Jego działacze marzyli o odrodzeniu się państwa w duchu socjalistycznym, ich poglądy znalazły podatny grunt w klasie robotniczej, jednak inne warstwy patrzyły nań z dezaprobatą. Odmienne poglądy prezentował lider ruchu narodowego Roman Dmowski, który uważał, że naród musi uświadomić sobie własną odrębność i bronić prawa do swobodnego rozwoju zgodnie z interesem narodowym. Działacze PPS na chwilę przed wkroczeniem w wiek XX utworzyli związki strzeleckie, które miały za zadanie przygotowywać młode pokolenia do zbrojnej walki.

Gdy po ponad 100 latach narodowej niewoli nad Europą zawisło widmo konfliktu, w Polakach obudziła się nadzieja na odzyskanie utęsknionej niepodległości. Zabójstwo arcyksięcia Ferdynanda stanowiło punkt zapalny wybuchu w 1914 roku I wojny światowej. Mocarstwa zaborcze zdawały sobie sprawę z dążeniu do suwerenności Polaków, dlatego każde z nich  zachęcało poddanych do udziału w wojnie, aby zwiększyć swój militarny potencjał.

Niemcy wydały militarną odezwę w języku polskim, Wielki Książę Mikołaj reprezentujący rosyjski interes w zamian za udział oferował zjednoczenie dawnych ziem polskich pod berłem Romanowów i nadanie im autonomii; Austria z kolei zgodziła się na propozycję formowania polskich oddziałów wojskowych. Stronnictwo procentralne mimo sukcesów Austro-Węgier i Niemiec, które wypchnęły wojsko rosyjskie z ziem dawnego Królestwa Kongresowego załamało się, co było spowodowane tak zwanym kryzysem przysięgowym. W 1917 roku Austro-Węgry zażądały od Legionistów wiernopoddańczej przysięgi. Po odmowie Józef Piłsudski został internowany a legioniści wcieleni do armii zaborczych. Część z nich pod dowództwem Hallera uciekła do Rosji, gdzie w portowym Murmańsku przedostali się do Francji tworząc tzw. „Błękitną armią”.  Szala zwycięstwa w 1917 roku przechyliła się na stronę „ententy” do której dołączyły Stany Zjednoczone. Dla sprawy polskiej nie tylko czyn zbrojny miał znaczenie. Ignacy Jan Paderewski, światowej sławy muzyk,  swoją trasę koncertową wykorzystywał, aby realizować polski interes. Podczas jednej z nich udało mu się skontaktować z ówczesnym prezydentem Stanów Zjednoczonych Woodrowem Wilsonem .W rozmowie przedstawił sytuację swojego narodu i przekonał go do nagłośnienia sprawy, czego efektem był punkt o niepodległości Polski w 14 punktowym planie ładu powojennego świata.

W obliczu klęski państw centralnych w 1918 roku zaczęły się tworzyć lokalne ośrodki władzy, często posiadające sprzeczny pomysł na kształt powojennej Polski. Jednak większość z nich odłożyła swój partykularny interes na bok i uznała zwierzchnictwo Piłsudskiego, który został zwolniony z Magdeburga.

Granice państwa wciąż nie były ustalone, dlatego aby zapewnić ich gwarancję do Paryża została wysłana delegacja. W swoim płomiennym przemówieniu Roman Dmowski nakreślił sytuację swojego narodu, na bieżąco tłumacząc ją na język angielski i francuski. Konferencja wersalska podjęła decyzję przyłączenia Wielkopolski, fragmentu Pomorza Gdańskiego oraz przeprowadzenia plebiscytu mającego rozstrzygnąć kwestie ziem spornych. Polacy, którzy pozostali w kraju nie próżnowali, na terenach Wielkopolski i Górnego Śląska wybuchło powstanie. Lwowianie do ostatniej kropli krwi walczyli o utrzymanie tego miasta w polskich rękach. Na wschodzie rosło nowe zagrożenie w postaci Rosji sowieckiej, z którą starcie było nieuniknione. Ostatecznie dzięki planom obrony Warszawy autorstwa Tadeusza Rozwadowskiego i kontrofensywy znad Wieprza udało się pokonać bolszewików, a traktat pokojowy kończący te zmagania zagwarantował nam kresy i niepodległość. Ślązacy osamotnieni, niezadowoleni z plebiscytowego werdyktu wszczęli powstanie, na czele z Wojciechem Korfantym, dzięki czemu  udało się przyłączyć fragmenty spornych ziem.

Era pokoju która nastała nie oznaczała sielankowego życia. Konflikty wyniszczyły Polskę, a przed pokoleniem naszych dziadów stanęło zadanie nader trudne, potrzeba połączenia  ziem 3 zaborów, różniących się kulturą, strukturą rolnictwa, poziomem zindustrializowania czy walutą.

Opracowanie Jakub Grudzień i Gerard Pięta z klasy 3g